slow cinema’ya nereden başlamalı? yavaş filmler için sabır rehberi

“yavaş sinema” (slow cinema) dediğimizde aklımıza genelde uzun planlar, az diyalog ve zamanın ağır aktığı filmler geliyor. terim, 2000’lerin sonlarından itibaren eleştirmenler arasında yaygınlaştı; ama aslında çok daha eski bir izleme biçimini anlatıyor: sahnenin kendi süresini yaşamasına izin veren sinema.

yeni başlayanlara bu filmleri öneriyorum, çünkü hepsi aynı anda iki şeyi yapıyor: sabır istiyor ve karşılığını veriyor. aşağıdaki liste kolaydan zora doğru sıralı. tabloda sürelere bakın; bir filme başlamadan önce kendinize kaç dakikalık dikkat borcu verdiğinizi bilmek iyi bir başlangıç.

başlangıç: üç sakin kapı

film	yönetmen	yıl	süre
pather panchali	satyajit ray	1955	125 dk
tokyo hikâyesi	yasujirō ozu	1953	136 dk
mükemmel günler	wim wenders	2023	124 dk

pather panchali, bengal’in bir köyünde yoksul bir ailenin hayatını anlatıyor; hikâye sakin, ama duygu çok büyük. tokyo hikâyesi, yaşlı bir çiftin tokyo’daki çocuklarını ziyaretini izliyor; ozu’nun alçak kamerası ve “yastık planları” (insanların yokluğunda mekânlar) ilk kez görenler için küçük bir mucize. mükemmel günler ise bu listedeki en yeni film ve en rahat giriş: tokyo’da bir temizlik işçisinin haftası, kasetlerle ve ağaç gölgeleriyle dolu. (bu filmle ilgili yazım)

orta düzey: uzayan geceler

film	yönetmen	yıl	süre
uncle boonmee	apichatpong weerasethakul	2010	114 dk
zamanın akışında	wim wenders	1976	176 dk
stalker	andrey tarkovsky	1979	162 dk
kış uykusu	nuri bilge ceylan	2014	196 dk

uncle boonmee, tayland ormanında ölmek üzere olan bir adamın geçmiş yaşamlarıyla karşılaşmasını anlatıyor; altın palmiye (2010) kazanmıştı. stalker, tarkovsky’nin “bölge”ye giren üç adamla kurduğu felsefi bir yol hikâyesi. kış uykusu ise türkiye’den bu listeye kolayca girebilecek bir film: kapadokya’da bir otel, kar ve uzun konuşmalar. ceylan’ın daha yeni filmi için kuru otlar üstüne yazıma bakabilirsiniz.

ileri düzey: ciddi zaman ayırın

film	yönetmen	yıl	süre
jeanne dielman	chantal akerman	1975	201 dk
the turin horse	béla tarr	2011	146 dk
satantango	béla tarr	1994	439 dk

jeanne dielman, 23 quai du commerce, 1080 bruxelles, bir kadının üç günlük evdeki rutinini neredeyse ders kitabı titizliğiyle gösteriyor; ritüelin bozulduğu an hissedilir. the turin horse, nietzsche’nin atı anekdotundan çıkıp bir ailenin altı günlük bir sönüşünü anlatıyor. satantango ise yedi saati aşan, macar bir ovada geçen epik bir film; tek oturuşta izlemek zorunda değilsiniz, ama bir kere izleyince zaman algınız değişiyor.

nasıl izlerim? beş küçük ipucu

1. telefonu başka odaya koyun. yavaş sinema, dikkatin bölünmesini cezalandırır.
2. ışıkları kısın, ses seviyesini baştan ayarlayın. sessizlik filmin parçası.
3. **ilk yirmi dakikayı bir giriş olarak kabul edin.** filmin ritmi, siz onun ritmine alışınca başlar.
4. uzun filmleri bölebilirsiniz. ben çoğunu iki oturumda izliyorum; film bunu kaldırıyor.
5. bitince hemen başka bir şey açmayın. on dakika oturup ne hissettiğinizi not edin.

sık sorulan sorular

slow cinema ne demek?

uzun planlar, az kesme ve gündelik zamanın korunduğu sinema anlayışına verilen genel ad. “yavaşlık” burada bir tür değil, bir yaklaşım.

yeni başlayan hangi filmle girmeli?

sakin ama duygusal olarak ulaşılabilir bir film isterseniz mükemmel günler ya da pather panchali ile başlayın.

bu filmleri türkiye’de nerede izleyebilirim?

katalog sürekli değişiyor. türkiye’de film nerede izlenir? yazısındaki yöntemi ve cineseeker’ı kullanabilirsiniz.