kuru otlar üstüne: nuri bilge ceylan’ın kar altındaki vicdanı

nuri bilge ceylan’ın filmleri bir sorunun cevabını vermekten çok soruyu uzatmak için yapılıyor gibi. kuru otlar üstüne (2023) bu yüzden üç saatten uzun ve bir an bile gereksiz gelmiyor.

kar, bekleyiş, bir öğretmen

doğu anadolu’da kara gömülmüş bir köyde resim öğretmenliği yapan samet (deniz celiloğlu), yıllardır “buradan gideceğim” diye yaşıyor. arkadaşı kenan (musab ekici) ile aynı evi paylaşıyor; ikisi de öğrencilerinden biri tarafından uygunsuz davranışla suçlanınca film, bir meslek hikâyesinden bir vicdan sınavına dönüşüyor.

ceylan burada samet’i sempatik bir kahraman olarak kurmuyor. samet kibirli, kırgın, bir kısmı haklı olan bir adam. film onu bu haliyle izlememizi istiyor. bu da ceylan’ın en cesur hamlesi: izleyicinin sevgisini kazanmak yerine, ona dürüst bir karakter bırakmak.

nuray ile masa

filmin merkezinde, samet ve nuray’ın (merve dizdar) uzun bir akşam yemeği sohbeti var. nuray, bir patlamada bacağını kaybetmiş bir öğretmen; samet’le konuşurken sözcüklerini tek tek seçiyor. merve dizdar bu rolle cannes 2023’te en iyi kadın oyuncu ödülünü aldı ve sebebi, bu sahnede görmek mümkün: konuşmanın her cümlesinde iki kişi birbirine hem yaklaşıyor hem kendini koruyor.

bazı filmler, bir odadaki iki insanın aynı cümleyi farklı anlamlarla kurmasından oluşur.

yavaşlık değil, hassasiyet

ceylan sinemasını tarif ederken “yavaş” sözcüğü sık kullanılıyor. bence bu eksik bir tarif. kuru otlar üstüne’de uzun planlar boşluk doldurmuyor; bir yüzün karar vermeden önce bekleyişini, karın içinde yürüyen bir adamın arkasında bıraktığı izi, sobanın başında sönen bir cümleyi gösteriyor. ceylan’ın daha önceki filmi kış uykusu (2014), cannes’da altın palmiye kazanmıştı; bu film ise o filmin daha yalın, daha sert bir kardeşi gibi.

senaryoyu nuri bilge ceylan, ebru ceylan ve akın aksu birlikte yazmış. bu ortaklık, diyalogların gündelik hayatın içinden gelen doğallığında hissediliyor.

kimler için?

• kış uykusu’nu sevenler için kaçınılmaz.
• türkiye taşrasının sessizliğini kendi dilinde dinlemek isteyenler için.
• bir filmi “anlamak” yerine onunla kalmak isteyenler için.

yaklaşık yüz doksan yedi dakika: akşamı buna ayırın, yemeği önceden hazırlayın. mutfağa kalkmak zorunda kalırsanız filmi durdurmayın; ceylan’ın sesi odada kalmaya devam edecek.

kar, ışık ve yüzler

filmin görüntü yönetmenleri cevahir şahin ve kürşat üresin. karın içindeki sahnelerde ışığın neredeyse hiç “güzelleştirilmemesi”, anadolu kışının sert gerçekliğini koruyor. ama yüz planlarında bir şey değişiyor: gözler, çoğu zaman filmin söylemediği şeyi söylüyor. samet’in ekrandaki en büyük zaafı olan kibrin, bir bakışta yumuşadığını izlemek film boyunca en çok bekleyeceğiniz anlardan biri.

sık sorulan sorular

kuru otlar üstüne kaç dakika?

yaklaşık yüz doksan yedi dakika; bu yüzden tek akşamda izlenecekse bir ara vermek de mümkün.

kış uykusu’nu görmeden izlenir mi?

evet. iki film arasında doğrudan bir bağlantı yok; ama ceylan’ın sinemasına aşinaysanız ince göndermeleri daha iyi yakalarsınız.

film nerede izlenir?

katalog değişiyor; güncel durum için cineseeker’a bakabilirsiniz.

benzer bir sabırla izlenen filmlerin listesi için slow cinema rehberi yazısına bakabilirsiniz.